ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )

886

تاريخ ذو القرنين ( فارسى )

روسيه باقى بود و ايمپراطور روس در هنگام رسالت نوّاب خسرو ميرزا موقوف به مهلتى معيّن نمود . مرحوم نايب السلطنه پس از آن دو سال ديگر نيز مهلت گرفت و اين مطلب را بنابر مصلحتى چند به امناى دولت قاهره نگفت . شاهنشاه عالم به تصوّر اين‌كه موعد اوّل گذشته و وعدهء اداى كرور مزبور گشته است ، لهذا اراده فرمود كه قبل از وقت ، چاره [ اى ] درين كار نمايد و ابواب تقاضاى وكلاى دولت روس را مسدود فرمايد . حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى وزير امور خارجه داوطلب اين مطلب شد كه خود به سفارت روس رود و دو برهم زن مطالبهء يك كرور مزبور شود و اگر در دولت روس اين معنى تحقق نپذيرد ، به دولت انگريز رفته نظر به قرارداد تنخواه امدادى كه در دو سالهء جدال با روسيه داده نشده اين كرور را خواهى نخواهى از كاركنان سركار كمپنى بگيرد . كاركنان دولت عليّه داوطلبى او را پذيرفتند و آنچه بايد و شايد در انجاح اين مطلب كردند و گفتند . مبلغ پنج هزار تومان نقد به جهت تدارك به او داده شد و مشار اليه در پى اين كار افتاده ؛ نوّاب اميرزادهء آزاده محمد ميرزا بعد از اطلاع ازين اوضاع عريضه [ اى ] به خط و مهر خويش به درگاه اعلى گسيل داشت كه يك كرور تنخواه خسارتى دولت روسيه از قرارى كه سابقا بر ذمّهء وليعهد مرحوم بوده ، اكنون بر ذمّهء اين غلام است و زحمت امينان شوكت قاهره درين راه موجب شرمسارى اين ارادت فرجام . نه سفيرى روانه سازند ، نه به انفاد هديه و تحفه پردازند كه - ان شاء اللّه المجيب - عن قريب خود از عهدهء اين كار برمىآيم و موافق قرارى كه با كاركنان دولت روس داده شده خود تسليم مىنمايم . عريضهء مزبور به جهت حجّت در سركار همايون ضبط و حاجى ميرزا ابو الحسن خان مذكور از سفارت ممنوع گشته ، نادم ازين داوطلبى و خبط شد . مبلغ پنج هزار تومانى كه به جهت تدارك گرفته بود پس داده ، ساير خسارت‌هايى كه از مال خود تدارك ديده بود ، بر سر اين كار نهاد . بالجمله ، برحسب امر اعلى جناب ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام به ركاب فيروز احضار شد كه در شب نوروز فيروز شرفياب درگاه آسمان‌جاه گشته ، امور منصب ارجمند نيابت سلطنت و قرار مهمّات مملكت آذربايجان و ساحت